Xác định Đoàn Văn Vươn phạm tội gì cho đúng?

Nguyễn Đức Long

Vụ việc xảy ra tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, TP Hải Phòng ngày 05/10/2012 khi một số người gài, cho nổ mìn tự tạo và dùng súng bắn đạn hoa cải chống lại lực lượng cảnh sát và quân đội tham gia cưỡng chế, thu hồi đất của gia đình ông Đoàn Văn Vươn làm bốn cảnh sát và hai cán bộ huyện đội bị thương ,đã tập trung sự chú ý của dư luận cả nước trong những ngày qua.

 Sau khi các cơ quan tiến hành tố tụng TP. Hải Phòng ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can đối với các ông Đoàn Văn Quý, Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Sịnh và Đoàn Văn Vệ về tội “giết người”, dư luận còn có nhiều quan điểm  trái chiều xung quanh vấn đề về tội danh cũng như những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ cho các bị can trong vụ án. Về nội dung, diễn biến sự việc đã được các phương tiện thông tin đại chúng đăng tải tường tận. Do vậy  trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ nêu ra những dấu hiệu pháp lý là cơ sở, xác định chính xác tội danh để bạn đọc cùng trao đổi và tham khảo.

Để tiếp cận vấn đề được dễ dàng, trước hết chúng ta nên bắt đầu từ kết luận của Thủ Tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng trong cuộc họp ngày 10/2/201(có sự tham gia cúa các bộ, cơ quan chức năng và lãnh đạo TP. Hải Phòng). Theo đó, Thủ Tướng đã khẳng định việc giao đất, thu hồi đât, cưỡng chế thu hồi đất, phá nhà của ông Đoàn Văn Vươn là trái pháp luật. Đồng thời Thủ Tướng đã chỉ đạo các cơ quan chức năng phải thực hiện nhiều vấn đề, trong đó có nội dung: “Chỉ đạo cơ quan bảo vệ pháp luật khẩn trương đưa vụ án “giết người” và “chống người thi hành công vụ” ra xét xử công khai, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Kiến nghị các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét tình tiết giảm nhẹ đối với bị cáo do các quyết định không đúng pháp luật của UBND huyện Tiên Lãng”.

Kết luận của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, đã được các tầng lớp nhân dân, trong đó có cả những cán bộ Mặt trận, các chuyên gia, nhà khoa học bày tỏ sự đồng tình, thống nhất cao và cho rằng kết luận của Thủ Tướng rất hoàn chỉnh cả về khía cạnh pháp lý và đạo lý. Như vậy, theoquan điểm của chúng tôi thì vấn đề thực hiện ý kiến kết luận và chỉ đạo của Thủ Tướng, các cơ quan cũng như cá nhân có trách nhiệm thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ Tướng  phải đặt tính đúng đắn, công bằng của pháp luật lên hàng đầu. Đồng thời cũng phải công tâm vô tư không cay cú, ăn thua thì mới toát lên ý nghĩa của giá trị pháp lý và đạo đức trong kết luận của Thủ Tướng được.

Quay trở lại vụ việc xẩy ra ngày 05/1/2012 tại Xã Vinh Qung -Tiên Lãng-Hải Phòng, hành vi do ông Đoàn Văn Vươn và những người trong gia đình thực hiện, đang có nhiều cách nhìn nhận trái chiều ở nhiều khía cạnh khác nhau. Khi tiếp cận ở góc độ định tội, tuy không được nghiên cứu hồ sơ một cách chi tiết nhưng tôi tin rằng, khi đưa ra quyết định khởi tố vụ án, bị can về tội “giết người” chắc rằng các cơ quan tiền hành tố tụng thành phố Hải Phòng đã cân nhắc đến các dấu hiệu của mặt khách quan như mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, cụ thể là: Cường độ, tầm sát thương, của những quả mìn tự tạo; tính năng, tác dụng, tầm sát thương của súng bắn đạn hoa cải mà các đối tượng đã sử dụng để chống lại lực lượng giải toả; hậu quả do các hành vi đó gây nên v.v . Vì đây là những tình tiết bắt buộc cần phải làm rõ khi tiến hành điều tra vụ án này và những yếu tố khác trong cấu thành tội phạm này. Như vậy, nếu nhìn vào các hành động nổ mìn, bắn súng và  hậu quả làm bị thương nhiều người, cũng như vũ khí, công cụ phương tiện mà các bị can sử dụng để chống lại lực lượng giải toả thì hành vi của Đoàn Văn Vươn và các đồng phạm khác thỏa mãn các dấu hiệu về mặt khách quan của tội giết người.

Tuy nhiên, để xác định hành vi giết người của Đoàn Văn Vươn và những đồng phạm khác thuộc trường hợp nào được quy định trong Bộ luật hình sự, không chỉ căn cứ vào hành vi và các yếu tố khác thuộc mặt khách quan, mà còn phải xem xét các yếu tố thuộc mặt chủ quan  được quy định bởi chính tội phạm đó. Đồng thời cũng phải xem xét các yếu tố, các khía cạnh khác của  phía “bị hại ” xem có sự vi phạm pháp luật hay không, mức độ vi phạm đến đâu? Khía cạnh này không bàn luận thêm chúng ta cũng nhận thức được hành vi vi phạm của chính quyền ở Huyện Tiên lãng và Xã Vinh Quang là rất nghiêm trọng và đã được Thủ tướng Chính phủ kết luận.

Để làm rõ tính chất, mức độ lỗi, động cơ, mục đích, nguyên nhân phạm tội của các bị can trong vụ án này, trước hết xin nêu ý kiến của nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh: "Tôi không tin một người chí thú làm ăn, chưa từng vi phạm pháp luật mà lại đi chống đối chính quyền. Phải đặt vấn đề: “Tại sao người nông dân ấy lại làm vậy?  Nếu chính quyền đúng, Đoàn Văn Vươn sai thì phải xử lý theo quy định của pháp luật. Còn nếu chính quyền làm sai, nhất là cố ý làm sai, vì động cơ cá nhân thì rất nguy hiểm. Muốn được lòng dân thì phải xử lý nghiêm những cán bộ làm sai"

 Đi tìm lời giải cho câu hỏi: Tại sao người nông dân ấy lại làm vậy? mà không chọn một cách xử sự khác đúng luật hơn, văn minh hơn? Lật lại hồ sơ vụ việc chúng ta mới thấy suốt những năm trước đó, Đoàn Văn Vươn đã chọn cách xử sự hợp pháp, hợp đạo lý, đúng trình tự quy định của pháp luật. Tính từ năm 2009 đến thời điểm bị cưỡng chế, gia đình ông Vươn đã nhiều lần làn đơn đến các cấp có thẩm quyền và Toà án Nhân dân các cấp ở Hải Phòng để được xem xet giải quyết theo đúng tình tự quy định của pháp luật với mong muốn là sự việc được giải quyết có lý, có tình. Nhưng càng đi đúng, càng xử sự đúng thì quyền lợi hợp pháp mà ông và gia đình bỏ ra biết bao công sức, tiền của thậm chí là xương máu càng ngày càng có nguy cơ bị mất trắng. Dễ dàng nhìn thấy đối với ông Vươn và gia đình ông suốt ba năm bị dồn ép, đè nén, nỗi phẫn uất do bị hà hiếp bởi chính quyền địa phương và các quan toà càng ngày càng tăng dần, cho đến ngày 05/1/2012 trước một lực lượng và ý chí quyết liệt mang tính “đè bẹp: của chính quyền Xã và Huyện đối với gia đình ông, thì nỗi uất ức được tích tụ những năm qua bỗng vỡ oà, buộc Đoàn Văn Vươn và những người trong gia đình phải hành động bằng biện pháp tiêu cực như vậy (đây được xem như là sự “tức nước vỡ bờ”). Động cơ, mục đích của ông Vươn va gia đình không ngoài bảo vệ lợi ích hợp pháp của bản thân, gia đình, xa hơn nữa là lợi ích của đa số bà con được giao đất như ông và trật tự pháp luật XHCN phải được thi hành nghiêm túc.

Đến đây câu trả lời đã rõ. Vấn đề cần phải được xem xét thêm là, nếu như ông Vươn và gia đình “ngoan ngoãn” chấp hành quyết định thu hồi đất và quyết định cưỡng chế của huyện Tiên Lãng thì sự việc cứ “lằng lặng” trôi và như vậy những sai phạm của chính quyền huyện Tiên Lãng và xã Vinh Quang cũng chẵng ai hay, cao hơn là những bất cập của Luật đất đai sẽ chưa được cấp có thẩm quyền xem xét để sữa đổi cho phù hợp. Không biện bạch cho hành vi phạm tội của các bị can, nhưng chúng ta dễ dàng nhìn thấy, tính tích cực trong mặt sau của hành động tiêu cực này và các cơ quan tiến hành tố tụng Hải phòng cũng cần ghi nhận để áp dụng khi lượng hình cho thoả đáng.

Cũng có quan điểm cho rằng, hành vi của các bị can Đoàn Văn Vươn, Đoàn Văn Quý, Đoàn Văn Sịnh  và Đoàn Văn Vệ rơi vào trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Chúng tôi thấy rằng về mục đích, hành vi của các bị can thoã mãn các dấu hiệu của phòng vệ chính đáng, tuy nhiên một số dấu hiệu bắt buộc khác được quy định trong phòng vệ chính đáng như việc sử dụng mìn tự tạo, súng tự chế để chống trả  thực sự là cần thiết hay chưa vì nỗi oan ức mà ông Vươn và gia đình phải gánh chịu đã kéo dài suốt nhiều năm, chứ không đơn thuần chỉ là sự việc tức thời. Mặt khác, sự tham gia của lực lượng cảnh sát và quân đội được điều động với số lượng và quy mô như vậy (như các phương tiện thông tin đại chúng đã phản ánh) diễn ra trước hay sau khi hành vi nổ mìn và bắn súng của ông Vươn và những người khác, điều này cần phải được làm rõ. Do đó theo chúng tôi, nếu khẳng định hành vi của các bị can là “giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” vào thời điểm này là chưa thoã mãn.   

Từ nhứng phân tích, nhận định trên, chúng tôi thấy có đủ cơ sở để khẳng định các bị can đã phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của phía nạn nhân, được quy định tại điều 95 bộ luật hình sự, và nhữnh tình tiết đó cũng phải được xem là tình tiết giảm nhẹ đặc biệt cho các đối tượng khác nếu bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chống người thi hành công vụ.

(Cảm ơn đã gửi cho Thắng Xòe. Tác giả là điều tra viên cao cấp, bài viết thể hiện phong cách và quan điểm riêng của tác giả.)

(Nguồn Blog Thắng xòe)